Istotą tworzenia (komponowania) jest powoływanie do istnienia nowych ukształtowań dźwiękowych. Tworzenie to nie tylko komponowanie nowych utworów, ale również konstruowanie koncepcji wykonawczych. Czynności tworzenia są trudniejsze do uchwycenia i zanalizowania, ponieważ łączą się ściśle z cała osobowością twórcy.
Tworzenie (w zależności od typu twórcy) jest bardziej lub mniej autonomiczne muzycznie. W pierwszym wypadku chodzi o działalność czerpiącą podniety ze zjawisk dźwiękowo-muzycznych, z samego surowca muzycznego, tj. brzmienia (na ogół chodzi tu o instrumentalistów). Kierunek mniej autonomiczny reprezentują kompozytorzy czerpiący impulsy ze świata zdarzeń historycznych, przeżyć, emocji (gł. kompozytorzy operowi).
Zdarza się, że dany twórca przyjmuje kolejno różne postawy (uniwersalizm - np. Strawiński). Ze strony psychologicznej najistotniejszy jest fakt, że każdy kompozytor czerpie z przeszłości podstawowe elementy, układy brzmieniowe, przekształcając je w zależności od swej osobowości. Efekt tego procesu zależy z jednej strony od bogactwa przeżyć muzycznych i pozamuzycznych, z drugiej od podstawowych cech typologiczno-charakterologicznych danego twórcy (np. temperament).
Biorąc za punkt wyjścia obie przedstawione wyżej postawy można ustalić kilka prawidłowości w procesie tworzenia.
Jeżeli punktem wyjścia jest przeżycie zdarzeń pozamuzycznych, wówczas kompozytor albo usiłuje oddać muzyką typ nastroju i emocji (odpowiednią melodyką albo harmoniką), albo ilustruje cechy samego zjawiska, które go zainteresowało. Mamy wtedy do czynienia z muzyka programową.
Gdy natomiast punktem wyjścia jest jakieś fascynujące brzmienie samo w sobie (jakiś nowy akord, melodia) kompozytor, koncentrując się na analizie tego brzmienia tworzy nowe układy, sztukę abstrakcyjną, nie zawierającą żadnego programu muzycznego.
W pierwszym wypadku większe znaczenie ma poziom wiedzy i kultury kompozytora , w drugim - ściśle muzyczna wyobraźnie i fantazja. Warto tutaj przypomnieć fakt znany w psychiatrii, że maniacy i schizofrenicy lub osobnicy ograniczeni umysłowo często tworzyli dzieła niezwykle ciekawe o swoistych "wartościach" estetycznych. Tworzy je także na swój sposób przyroda (słoje drzewa, uwarstwienie skalne, "malarstwo mrozu") lub działanie przypadkowe.
http://czlowiekrocka.blogspot.com/
http://www.publikuj.org/proces_komponowania_z_psychologicznego_punktu_widzenia_12412.html